Doel 4 De zorgplicht uitvoeren

Voor afval-, regen- en grondwater is voor elk apart de vraag: wat doen de bewoners, bedrijven en perceeleigenaren zelf en wat doet de gemeente? De gemeente kan kiezen welke taken van de bewoners, eigenaren en bedrijven ze overneemt.

De rol van de raad
Als gemeenteraad stelt u de verhouding tussen particulier en overheid vast. Moeten particulieren hun regenwater op eigen terrein bergen en in de grond laten zakken? In de openbare ruimte kiest u de gewenste kwaliteit van de voorzieningen. Hoe vaak mag een weg inzakken door een verouderd riool?

Gemeente, waterschap, bewoners en bedrijven hebben elk rollen in het stedelijk waterbeheer.

De gemeentelijke watertaken
De gemeente heeft drie wettelijke zorgplichten:

  1. huishoudelijk afvalwater inzamelen en naar een zuiveringsinstallatie transporteren;
  2. afvloeiend regenwater inzamelen en verwerken, voor zover van de perceeleigenaar niet kan worden verwacht dat hij het zelf naar bodem of oppervlaktewater afvoert;
  3. maatregelen nemen tegen structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand mits dit doelmatig is.

De gemeente beheert de voorzieningen. Ondergrondse, zoals putten, buizen en pompen en bovengrondse zoals goten langs de weg en grasvelden die regenwater tijdelijk opvangen waarna het in de bodem kan zakken. Hiermee zorgt zij voor inzameling en transport van regen- en afvalwater, en waar nodig van overtollig grondwater in de openbare ruimte. De gemeente verwerkt al het afvalwater dat aangeboden wordt. Regenwater van particuliere terreinen hoeft de gemeente alleen te verwerken als de terreineigenaar dat zelf redelijkerwijs niet kan. Nu nog ontzorgen veel gemeenten hun inwoners door het regenwater deels of helemaal af te voeren. Uit oogpunt van klimaatverandering, verdere verstedelijking en kostenbeheersing, moet in de toekomst echter vaker worden overwogen of de opvang van regenwater op particulier terrein nodig is.

Bekijk hier de video: ‘Water. Wie zijn daar allemaal mee bezig?’

Bij klachten over grondwater maakt de gemeente een analyse van oorzaken, gevolgen en mogelijke maatregelen. Wanneer een collectieve aanpak door de gemeente effectiever en goedkoper is, komt de gemeente in actie om grondwaterschade te voorkomen. De maatregelen bepaalt een gemeente zo veel mogelijk in samenspraak met alle betrokken partijen; bewoners, bedrijven en waterschap. De gemeente neemt maatregelen voor afvoer van overtollig grondwater in de openbare ruimte. Dit kan de gemeente bekostigen uit de rioolheffing.

De bewoner en/of eigenaar
Vrijwel elk pand kan het afvalwater via het riool kwijt. De eigenaar is verantwoordelijk voor de riolering in huis en op het eigen terrein.

Bekijk de video ‘Hoe houd ik het water buiten’

Bewoners moeten verstoppingen voorkomen door het riool goed te gebruiken, dus alleen voor de drie p’s: poep, plas en papier. Niet in de wc of gootsteen: vet, olie, doekjes, vast afval, medicijnen en chemisch afval. Ongeveer de helft van al het regenwater valt op particulier terrein: op daken en de grond rond de gebouwen. Doordat steeds meer mensen hun tuin betegelen en water dan minder goed de grond in kan zakken, stroomt er steeds meer water van particulier terrein naar de openbare ruimte. Verwerking van regenwater op eigen terrein kan bijdragen aan het beschermen van de waterkwaliteit en het voorkomen van waterschade. Een perceeleigenaar moet als het kan zelf het regenwater verwerken dat op zijn terrein valt, net als de gemeente als eigenaar van de openbare ruimte. In de praktijk voert de perceeleigenaar het regenwater meestal af via de riolering. Het is aan de gemeente om in het omgevingsplan vast te leggen in welke gevallen ze regenwater afkomstig van particulier terrein ontvangt in het gemeentelijke riool. Ook neemt u in het omgevingsplan op wat u daarbij van de particulier verwacht. Bijvoorbeeld dat op het eigen terrein een voorziening is die een aantal kubieke meters regenwater bergt en dat alleen het overschot mag worden afgevoerd naar het riool. Om vochtschade in huis te voorkomen, moet de eigenaar ervoor zorgen dat zijn gebouw aan de boven-, zij- én onderkant waterdicht is.

Publicatie: Handboek watervriendelijke tuin
Publicatie: Regenwater in de tuin? Mooi wel!
Publieksbrochure: Regenwater. Gebruik het in de tuin!

Andere waterbeheerders
In de praktijk werken gemeenten veel samen met buurgemeenten en het waterschap. In samenwerkingsregio’s wordt kennis uitgewisseld en worden gezamenlijke projecten uitgevoerd. Het waterschap beheert veel van het oppervlaktewater in en rond woonkernen (watergangen zoals sloten en kleinere kanalen, beken en ook meren). Het waterschap reguleert de waterstanden, en daarmee indirect vaak de grondwaterstand. Verder onderhoudt het waterschap de oevers en de bodem van watersystemen en speciale voorzieningen, zoals pompen en gebieden om water te bergen. Het waterschap zuivert het afvalwater in de afvalwaterzuivering en loost het daarna in een kanaal of rivier. De provincie is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het zwemwater en voor het grondwater op grote diepte. Rijkswaterstaat beheert de grote rivieren en kanalen en ook het IJsselmeer. Het drinkwaterbedrijf is verantwoordelijk voor schoon drinkwater en beheert het drinkwatertransportnetwerk.

<  |  >